Türkler Hakkında Bilgi Veren İlk Arap Kaynak Kitapları

Türk tarihini öğrenmek isteyenlerin başvuracağı kitaplardan biri de Arap kaynaklarıdır. Türklerin müslüman olmas süreçlerini anlatan kitaplar, Talas Savaşı'dan da bahsetmişlerdir. Türkleri ve Türk Arap ilişkilerini anlatan tarihi kitaplar.

Türkler Hakkında Bilgi Veren İlk Arap Kaynak Kitapları
27 Ocak 2020 - 09:30

VII. Asrın ortalarından itibaren Araplar İran'ı zapt edip Sasani Devletini sona erdirdikten sonra, Orta Asya'ya yönelerek 651 tarihinde Merv şehrine ulaşmışlar, VIII. asrın ortalarından itibaren de istilaya başlamışlardır. Bu faaliyetler 748 yılına gelindiğinde belli bir noktaya ulaşmıştır.
Araplar ele geçirdiği bölgelerde dini ve medeni faaliyetlerde bulunmuşlardır. Bu konuda İ. Y. Karçovski 'nin kaleme aldığı Doğu Avrupa, Kafkas ve Orta Asya'nın tarihi için Arap kaynaklarının toplanmasına hazırlık hakkında adlı makalesinde bu özellikler ele alınmaktadır.

Orta Asya'nın Türk toplulukları hakkında bilgi veren ilk Arap müellifi Temim ibn Behr'dir. O, Issık göl etrafındaki Türklerin tarihi şehirleri hakkında bilgi vermektedir. Orta Asya topluluklarının şehirleri, ticaret yolları, etnografyası hakkında ayrıntılı bilgi veren İbn Hordadbeh'in Kitab el mesalik ve-l memalik (yollar ve memleketler hakkında) adlı eseridir. Bu eserde, Yedi Su arazisi ve Tiyan Şan'da yaşayan Türk topluluklarının hayatları yanında Orta Asya şehirleri ve ticaret yolları hakkında da bilgi vermektedir.

TÜRKLERİ TALAS SAVAŞI'NI ANLATAN KİTAPLARDA DAHA ÇOK GÖRÜYORUZ

IX. asır müellifi et-Taberi (838-925) Tarih er-Resul ve 'l-mülük adlı eserinde, VII -IX. asır hakkında bilgi verilmektedir. -Burada özellikle, 750-751 yıllarında ortaya çıka Buhara ve Semerkand isyanları ile Talas Savaşı hakkında ayrıntılı bilgiler yer almaktadır. Ayrıca 755 ve 766 isyanları hakkında da bilgi bulmaktayız. IX. asrın sonları X. asrın başlarında yaşayan İbn el-Fakih el-Hemedani 'nin Kitabü 'l Ahbar el-buldan adlı eserinde, Orta Asya Türk devletlerinin siyasi kuruluşları, Türk boylarının adları, Orta Asya'nın şehir ve kışlakları, ticaret yolları, halkı ve inançları hakkında bilgi vardır.

X. asrın müelliflerinden Kudama ibn Cafer, Kitab elHerac (Toprak vergisi) adlı eseri kaleme almıştır. El-istahri Kitab el-mesalik ve-l-memalik adlı eserinde, ülkeler ve halkları, sınırlar, ticaret yolları, sanat merkezleri hakkında bilgiler yer almaktadır.

TÜRKLERİ ANLATAN ÖNEMLİ ARAP KİTAPLARININ ÇOĞU SEYAHATNAMEDİR

Volga boyunda yaşayan Türk halkları hakkında en etraflı bilgi veren İbn Faldan olup, o Rıhletü İbn Fadlan adlı eserinde 921 tarihinde Urallar üzerinden Volga boylarına gelerek buralarda yaşayan Bulgarlar hakkında ayrıntılı bilgi vermiştir. Bilgileri güvenilir olmamakla birlikte X. Asrın müellifi ebu Dülef, Risale adlı eserinde Orta Asya, Tyan Şan'da yaşayan Türk toplulukları hakkında bilgi vermiştir.
XII. asrın müelliflerinden el-İdrisi (1100-1165) eserinde, Tokuz-Oğuzlar, Kimekler, Kırgızlar ve Karluklar hakkında kıymetli bilgiler vermektedir. Çağdaşı el-Mervazi'de eserinde, Oğuzlar, Kırgızlar, Türkmenler ve Karluklar hakkında yazmaktadır. Türk topluluklarının dini hayatları hakkında ise, es-Sem'âni (1 113-1167), Kitab el-Ensab (sülaleler tarihi) adlı eseri vardır.

TÜRKLERDEN BAHSEDEN ÖNEMLİ TARİHÇİ , İBN ÜL ESİR

Orta Asya Türk topluluklarının XIII - XIV. Asırlarında da, İbn ül Esir, el-Kâmil fi 't-Târih en-Nesevi, siretü Celalüd'Din Mengüberti; Yakut el-Hamevi'nin Mu 'cemü'l- Buldan eserlerinde de, Harezmşahlılar devleti ile Moğol İmparatorluğu hakkında bilgiler vardır. İbn ül Esir'in eserinde, Buhara, Şaş, Harezm gibi şehirler yanında Cengiz Han'ın Asya'yı ele geçirmesi de ele alınmıştır.

Cemal Karşi, İli nehri boyundaki Almalık'da doğmuş olup, Orta Asya ve Kazakistan'ı birkaç kez gezmiştir. 1828 tarihinde Cevheri adlı birisinin sözlüğüne ekler yazmıştır. Bunlarda Karahanlılar, İslamiyeti kabul edişleri ve Almalık şehri hakkında bilgi vardır.

 


YORUMLAR

  • 0 Yorum